Nowe badania międzynarodowego zespołu naukowego pod kierunkiem Uniwersytetu Oksfordzkiego sugerują, że zwierzęta mogły wyewoluować nawet 200 milionów lat wcześniej, niż wskazuje tradycyjny zapis kopalny. Połączenie szczegółowych analiz mikro‑skamieniałości z zegarami molekularnymi przesuwa możliwy początek zwierząt wstecz do 800–700 mln lat temu i zmusza do rewizji sposobu, w jaki wykorzystujemy konkretne złoża skalne do kalibracji ewolucyjnych dat.
Czym jest problem datowania początków zwierząt?
Klasyczny obraz początków zwierząt opiera się na względnie nagłym pojawieniu się makroskopowych form w późnym Ediakarze i na początku Kambru. Jednak brak jednoznacznych, wczesnych szczątków zwierzęcych w wielu wyjątkowo dobrze zachowanych złożach prowadził do wniosku, że zwierzęta musiały powstać późno. Ten wniosek opiera się na założeniu: jeśli w danym złożu zachowane są delikatne struktury mikroskopowe, to zachowałyby się także wczesne zwierzęta, gdyby wtedy już istniały.
Takie podejście sprawdza się przy dobrze rozumianych sytuacjach taphonomicznych, ale może być mylące, gdy złoża reprezentują ograniczony zakres środowisk osadowych i warunków chemicznych. Nowe badanie zwraca uwagę, że brak zwierzęcych szczątków w konkretnym, dobrze zachowanym assemblage nie musi być dowodem ich nieobecności w biosferze globalnej.
Kheseen vs Weng’an — nowe dane i metodologia
Zespół przebadał ponad 140 próbek z Kheseen Biota w Mongolii przy pomocy skaningowej mikroskopii elektronowej (SEM). Kheseen jest o 40 mln lat młodszy niż słynne złoże Weng’an w Chinach (około 590 mln lat), ale charakteryzuje się porównywalnym stopniem zachowania mikrostruktur. Badacze odkryli nową różnorodność mikroskamieniałości, w tym acritarchy oraz formy przypominające embria z widocznymi komórkami. Mimo tego, w materiale Kheseen nie znaleziono pewnych dowodów na obecność zwierząt.
W świetle tych obserwacji autorzy stwierdzają, że: The Kheseen Biota breaks the argument that the exceptional microfossils of Weng’an mean we would have seen animal fossils in the assemblage had they existed (źródło: ScienceDaily, https://www.sciencedaily.com/releases/2026/10/261003234023.htm). Innymi słowy, porównywalne warunki zachowania w dwóch złożach nie prowadziły do zatrzymania zwierzęcych szczątków w Kheseen, mimo że w globalnym zapisie były już wtedy znane zwierzęta z innych miejsc.
Jak zegary molekularne przesunęły datowanie o ~200 mln lat
Kluczowym elementem pracy było użycie alternatywnych punktów kalibracyjnych dla zegara molekularnego. Zamiast traktować Weng’an jako maksymalną granicę wieku zwierząt, badacze wykorzystali starsze, potencjalnie zdolne do zachowania zwierzęcych struktur złoża (ok. 850–730 mln lat) – między innymi formacje takie jak Svanbergfjellet (Norwegia), Bitter Springs (Australia) i Chuar Group (Arizona, USA).
Zastosowanie tych starszych ograniczeń w analizach molekularnych (porównujących różnice genetyczne między współczesnymi liniami i oszacowania szybkości ewolucji) przesunęło punkt powstania wspólnego przodka zwierząt z późnego Ediakaru wstecz o około 200 milionów lat. Nowa prawdopodobna ramka wieku mieści się w przedziale 800–700 mln lat temu, czyli wczesnym Neoproterozoikiem i blisko początku Kryogenu.
Technicznie rzecz biorąc, wynik zależy od wyboru kalibracji, modelu molekularnego i założeń dotyczących tempa zmian. W pracy zastosowano wielokrotne scenariusze kalibracji, co zwiększa wiarygodność przesunięcia, choć nie eliminuje niepewności związanych z brakiem bezpośrednich pre‑Ediakarskich szczątków zwierzęcych.
Biomarkery i krucha historia wczesnych zwierząt
Inne, niezależne linie dowodów również sugerują głębszą historię zwierząt. Biomarkery – chemiczne ślady metabolitów charakterystycznych dla pewnych grup zwierząt, jak sugerowane związki gąbek – pojawiają się w skałach sprzed ok. 650 mln lat. To wskazanie chronologicznie poprzedza najwcześniejsze pewne makroskamieniałości zwierząt i wspiera hipotezę, że pierwsze zwierzęta były drobne i miękkie, więc rzadko zachowywały się jako skamieniałości.
Taphonomia odgrywa tu kluczową rolę: brak twardych części (szkieletów, pancerzy) i ograniczone nisze środowiskowe (np. przydenne depozyty lub interstycjalne siedliska) znacząco obniżają szanse na zachowanie. Chemia poreakcyjna i warunki redoks po zgonie organizmu decydowały, czy delikatne tkanki utrwalą się w skale.
Implikacje dla Snowball Earth i wczesnej ekologii
Przesunięcie możliwego początku zwierząt na 800–700 mln lat stawia otwarte pytanie: czy pierwsze zwierzęta pojawiły się przed lub w trakcie ekstremalnych zlodowaceń kryogenicznych znanych jako Snowball Earth (ok. 720–635 mln lat temu). Jeśli tak, to ich ewolucja odbywała się w warunkach silnych zmian klimatycznych i restrykcyjnych ekosystemów.
To wpływa na interpretacje adaptacji: przeżycie i ewolucja w obliczu globalnych zlodowaceń sugeruje albo wyszukiwanie schronień w lokalnych refugiach o łagodniejszych warunkach, albo życie w środowiskach chronionych chemicznie (np. przy kominach hydrotermalnych, strefach sublitoralu). Mogłoby to też oznaczać, że niektóre kluczowe innowacje biologiczne powstały wcześniej niż sądzono i były testowane w bardzo zmiennych warunkach środowiskowych.
Ograniczenia badania i dalsze kroki
Mimo istotnych implikacji autorzy podkreślają ostrożność. Analiza nie dowodzi jednoznacznie istnienia zwierząt 800 mln lat temu. Przesunięcie dat wynika z innego doboru punktów kalibracyjnych i zakłada, że starsze złoża miały potencjał do zachowania zwierzęcych szczątków. Wciąż brakuje bezpośrednich, powszechnie akceptowanych pre‑Ediakarskich skamieniałości zwierzęcych.
W praktyce konieczne są trzy równoległe działania: (1) badania większej liczby lokalizacji o różnych warunkach depozycyjnych i taphonomicznych, (2) integracja dowodów z biomarkerów, śladów aktywności biologicznej (trace fossils) i analiz morfologicznych, oraz (3) dalsze udoskonalanie metod zegara molekularnego wraz z krytycznym wyborem i testowaniem punktów kalibracyjnych.
Co to oznacza w praktyce
- Datowanie ewolucyjne zależy silnie od wyboru punktów kalibracyjnych; konieczne są bardziej zróżnicowane i krytyczne kalibracje.
- Brak skamieniałości w danym złożu nie przesądza o braku grupy w tym czasie — taphonomia i środowisko osadowe mogą ukrywać wczesne formy życia.
- Skuteczne badania wczesnej ewolucji zwierząt będą integrować mikroskamieniałości, biomarkery i analizy molekularne oraz szukać nowych lokalizacji o różnych warunkach zachowania.
Źródło
Artykuł oparty na: ScienceDaily, „Animals may have evolved 200 million years earlier than we thought” (https://www.sciencedaily.com/releases/2026/10/261003234023.htm).
