Najnowsze badania geologiczne łączą analizę ziaren mineralnych z modelami ruchu lodowców i proponują hybrydową hipotezę dla podróży 6‑tonowego Ołtarza Stonehenge. Według zespołu z Sheffield Hallam i Curtin University kamień mógł pochodzić z Orkadian Basin w północno‑wschodniej Szkocji, trafić naturalnie na obszar Dogger Bank w Zatoce Północnej, a następnie zostać przetransportowany przez ludzi na Salisbury Plain.
Skąd naprawdę pochodzi Ołtarz?
Analizy mineralogiczne przeprowadzone przez badaczy pozwoliły precyzyjnie wskazać pochodzenie ołtarza w rejonie Orkadian Basin. To potwierdza wcześniejsze ustalenia, że skała nie jest lokalna dla Salisbury Plain: dystans między źródłem a miejscem ustawienia kamienia to około 700 km. Taka odległość stawia pytania o mechanizmy jego przemieszczania w epoce neolitu i o możliwości technologiczne ówczesnych społeczności.
Rola lodowców: jak daleko mogły go przesunąć naturalne siły?
Badacze połączyli datowanie ziaren mineralnych z modelami paleoglacjologicznymi, aby sprawdzić, do jakiego stopnia lodowce mogły transportować fragmenty z Orkad. Modele wykazały, że lodowce ostatniego zlodowacenia mogły przesunąć fragmenty aż do rejonu Dogger Bank w Morzu Północnym. To oznacza, że naturalny transport mógł objąć znaczący odcinek drogi — ale nie prowadził bezpośrednio do południowej Anglii.
Dlaczego ludzki transport wciąż był konieczny?
Modele i rekonstrukcje przepływu lodu nie wykazały ciągłej drogi lodowcowej łączącej Orkadian Basin z Salisbury Plain. W praktyce oznacza to, że ołtarz najpewniej dotarł do Dogger Bank w wyniku działania lodu, a następnie, w miarę zmian środowiskowych (cofanie się lądolodu, podnoszenie się poziomu morza), został przeniesiony przez ludzi na stały ląd i dalej w głąb lądu. Jak zauważa współautor: „Our research gives a new plausible explanation for part of the journey to Salisbury Plain.” (źródło).
Możliwe trasy i techniki przenoszenia
Zespół wskazuje na scenariusz etapowy: naturalny transport lodowcowy do Doggerland (dawnego obszaru lądowego w Zatoce Północnej), a następnie przeniesienie kamienia przez ludzi w kolejnych etapach — użycie rzek, wybrzeży i najstarszych tras komunikacyjnych, jak Ridgeway w Berkshire, mogło ułatwić przewóz. Taki scenariusz wymagałby zarówno pracy zbiorowej, jak i dogłębnej znajomości warunków terenowych. Jak podkreśla inny z autorów, proces ten „would have required planning, coordination and a deep understanding of the landscape” (źródło).
Znaczenie Doggerland i praktyki kulturowe
Doggerland — dzisiaj zatopiony obszar między Wielką Brytanią a kontynentalną Europą — nie miał naturalnych wychodni skalnych, więc znajdowane tam głazy mogły być postrzegane jako obiekty wyjątkowe. Autorzy sugerują, że ołtarz mógł zyskać znaczenie kulturowe już tam, zanim został włączony do kompleksu Stonehenge. Idea przemieszczeń wielkich głazów w kilku etapach podkreśla mobilność i sieci kontaktów ówczesnych społeczności neolitycznych.
Metodyka: kombinacja geochemii i modeli numerycznych
Kluczowa dla publikacji była integracja dwóch podejść: analiza chemicznego „odcisku palca” mineralnego oraz symulacje modeli paleo‑lodowcowych. Pozwoliło to zawęzić obszar pochodzenia skały i jednocześnie ocenić realność naturalnego transportu względem znanych granic zlodowacenia. Taka interdyscyplinarna metoda staje się standardem przy badaniu dalekich pochodzeń materiałów megalitycznych.
Kolejne kroki badań
Autorzy proponują dalsze badania mające na celu precyzyjne wskazanie punktu źródłowego w NE Szkocji oraz rekonstrukcję szczegółowych tras lądowych i morskich. Planuje się też badania archeologiczne w rejonach pośrednich oraz wczesnodziejowe ślady osadnictwa i przemieszczania ładunków wzdłuż Ridgeway i dolin rzecznych.
Co to oznacza w praktyce
- Model hybrydowy łączący naturalny transport lodowcowy z etapowym przenoszeniem przez ludzi jest obecnie najbardziej prawdopodobny.
- Badania wymagają współpracy geologów, modelarzy paleo‑klimatycznych i archeologów terenowych, aby odtworzyć szczegółowe trasy.
- Wieloetapowy przewóz ołtarza wskazuje na złożoną organizację społeczną i szerokie sieci kontaktów w epoce neolitu.
Źródło
Artykuł oparty na publikacji: Stonehenge’s 6‑ton altar stone may have traveled from Scotland by glacier — ScienceDaily.
